Chỉ thị số 26/2004/CT-TTg ngày 5-7-2004 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác phòng, chống dịch sốt xuất huyết.

Theo thông báo của Tổ chức Y tế Thế giới, dịch sốt xuất huyết tại một số quốc gia trong khu vực châu Á hiện diễn biến phức tạp và đang có chiều hướng gia tăng. Tại Indonesia, từ ngày 01 tháng 01 đến ngày 01 tháng 6 năm 2004 đã ghi nhận 59.321 trường hợp mắc bệnh tại 30 tỉnh, trong đó có 669 trường hợp tử vong, tỷ lệ chết so với số mắc bệnh là 1,27 %. Một số nước trong khu vực châu Á cũng ghi nhận tỷ lệ bệnh nhân chết cao như Philipines (0,7%), Srilanka (0,6%).

Tại nước ta, theo báo cáo của Bộ Y tế, dịch sốt xuất huyết vẫn tiếp tục diễn biến với nguy cơ ngày càng lan rộng và phức tạp, đặc biệt ở các tỉnh phía nam. Tính đến ngày 24 tháng 6 năm 2004 cả nước đã ghi nhận 20.101 trường hợp mắc, 35 trường hợp tử vong, số mắc bệnh tăng 104,8% so với cùng kỳ năm 2003.

Tiếp theo Công văn hỏa tốc số 828/CP-VX ngày 15 tháng 6 năm 2004 của Thủ tướng Chính phủ về chỉ đạo công tác phòng, chống dịch bệnh cho người, để khẩn trương tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp dập dịch, không để bùng phát thành dịch lớn, Thủ tướng Chính phủ chỉ thị:

1. Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trực tiếp chỉ đạo ủy ban nhân dân cấp dưới triển khai ngay và ký cam kết dập dịch khẩn cấp trong địa bàn phụ trách; huy động các ban, ngành, đoàn thể phối hợp với ngành Y tế triển khai các chiến dịch diệt muỗi, bọ gậy (lăng quăng) phòng sốt xuất huyết, có biện pháp xử lý kiên quyết đối với các địa phương cấp huyện, cấp xã để dịch lan rộng, kéo dài. Có kế hoạch cân đối ngân sách, huy động nguồn lực của địa phương để chi cho các hoạt động phòng, chống dịch;

2. Các Bộ trưởng: Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính phối hợp với Bộ trưởng Bộ Y tế dự toán nguồn kinh phí và khẩn trương bổ sung kinh phí kịp thời cho công tác phòng, chống dịch đạt hiệu quả;

3. Bộ trưởng Bộ Y tế tiếp tục chỉ đạo các Sở Y tế, các đơn vị trực thuộc tiếp tục kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ, phát hiện sớm, điều trị kịp thời các ca bệnh; có kế hoạch thu dung, phân tuyến điều trị, tránh tình trạng quá tải tại các bệnh viện tuyến trên; chuẩn bị mọi nguồn lực, thuốc, dịch truyền để xử lý kịp thời khi xảy ra dịch lớn; phối hợp với Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo việc triển khai chiến dịch diệt bọ gậy (lăng quăng) triệt để, sâu rộng đến từng hộ gia đình dưới sự hướng dẫn chuyên môn của ngành Y tế;

4. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các Sở Giáo dục và Đào tạo huy động học sinh các trường phổ thông cơ sở, phổ thông trung học tham gia các hoạt động diệt muỗi, bọ gậy (lăng quăng) tại gia đình và cộng đồng theo hướng dẫn của y tế, coi đây là một nội dung sinh hoạt hè của học sinh các cấp;

5. Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin phối hợp với các Bộ, ngành liên quan, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các tổ chức chính trị - xã hội, các đoàn thể nhân dân tăng cường công tác thông tin, giáo dục, truyền thông với các hình thức đa dạng, phong phú, nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng trong công tác phòng, chống sốt xuất huyết;

          Do vậy khi diệt loài muỗi này, chúng ta nên tiến hành phun thuốc vào ban đêm (từ 19 - 22 giờ). Vì nếu phun vào ban ngày sẽ không diệt được muỗi tức thời vì muỗi đã bay ra ngoài ruộng lúa; Thời gian tồn lưu của thuốc sẽ rút ngắn đi.

        Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết

        Loài muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết chủ yếu là aedes aegypti. Loài muỗi này chủ yếu đẻ trứng vào các bể, chum vại, các dụng cụ phế thải chứa nước mưa, nước sinh hoạt. Ðể phòng chống bệnh sốt xuất huyết tốt nhất là thực hiện một số biện pháp chính:

               - Tuyên truyền, vận động cộng đồng thường xuyên kiểm tra và lật úp, loại bỏ các dụng cụ phế thải.

               - Thả cá vào các bể, chum, vại chứa nước với dung tích 200 lít trở lên.

               - Ðối với các dụng cụ chứa nước có dung tích nhỏ thì 3 ngày thay rửa một lần.

        Tăng "nóng" ở nhiều địa phương

        Theo khảo sát tại một số bệnh viện trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, số ca SXH bắt đầu gia tăng. Tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 hiện có 62 ca SXH đang điều trị nội trú. Bệnh viện Nhi Đồng 2, số ca SXH ngày một gia tăng, trung bình mỗi ngày có từ ba đến bốn ca bệnh mới. Theo nhận định của ngành y tế, số bệnh nhân mắc SXH còn sẽ tiếp tục tăng cao trong thời gian tới khi mưa rộng khắp Nam bộ.

        Tính đến nay, SXH đã xuất hiện tại năm huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế có gần 250 ca mắc SXH tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Đặc điểm của SXH hiện nay là bệnh nặng nhiều hơn, diễn biến phức tạp hơn.

        Cảnh giác với bệnh SXH

        Các chuyên gia y tế cảnh báo, khả năng SXH sẽ lan rộng trong năm nay một mặt do thời tiết thay đổi. Mặt khác, do sự ô nhiễm môi trường bởi chất thải công nghiệp và chất thải trong sinh hoạt gây ra. Khi mùa mưa đến sự ô nhiễm kết hợp với những nguồn nước tù đọng sẽ tạo điều kiện đặc biệt thuận lợi cho muỗi sinh sôi phát triển, truyền mầm bệnh. Bên cạnh đó, ý thức người dân trong việc phòng chống bệnh SXH chưa cao, còn lơ là, chủ quan...

        SXH là bệnh nhiễm trùng cấp do vi rút Dengue, muỗi vằn là vật trung gian truyền bệnh, đây là loại muỗi sống ở những nơi bùn lầy nước đọng chung quanh nhà, hoặc các nơi ẩm thấp tối tăm trong nhà. Đối tượng chủ yếu mắc bệnh là trẻ em. Đôi khi người lớn cũng mắc bệnh.

        Khi có triệu chứng SXH nên đưa bệnh nhân đi khám ngay. Nếu trường hợp nhẹ, có thể chăm sóc tại nhà như: Nghỉ ngơi, tránh vận động nặng; trẻ em tránh chạy nhảy, cho ăn nhẹ: cháo, súp, sữa..., cho uống nhiều nước hơn bình thường, hạ sốt với thuốc Paracetamol đơn chất, không hạ sốt bằng Aspirin (vì gây thêm xuất huyết), không cạo gió, không quấn kín hoặc mặc áo nhiều khi đang sốt. Theo dõi bệnh và đưa ngay đến cơ sở y tế khi thấy có các dấu hiệu trở nặng bất ngờ: Mệt lả, vẻ âu lo bứt rứt, li bì hoặc vật vã, tay chân lạnh, đau bụng nhiều hơn, nôn nhiều, da đổi màu bầm, môi tím lại.

          Sai lầm "chết người"

          BS Lê Bích Liên (Trưởng khoa Sốt xuất huyết, BV Nhi Đồng 1) cho biết: “Có trẻ bị sốt xuất huyết trong tình trạng rất nặng mới đưa vào nhập viện. Một trong những nguyên nhân sai lầm là do gia đình chủ quan, thấy con mình biểu hiện nóng sốt liền tự ý ra ngoài tiệm thuốc tây mua thuốc. Đến khi con vẫn chưa hết sốt lại đổi thuốc, hay tăng liều bằng cách dùng thêm Aspirin, Ibuprofen, Dexa… Điều này dẫn đến việc chẩn đoán sốt xuất huyết có thể bị trễ và nặng hơn vì sử dụng thuốc không đúng. Không những vậy, trẻ có thể còn gặp những biến chứng nguy hiểm như ngộ độc thuốc, xuất huyết tiêu hóa, viêm gan do thuốc…”

          Ngoài việc tự ý dùng thuốc, một số gia đình còn hạ sốt cho trẻ bằng cách cắt lể lấy bớt máu độc (dùng dao lam rạch vào da). Sai lầm trên không giúp trẻ hết sốt mà còn làm vết cắt chảy máu rỉ rả, nhiễm trùng và bầm tím.

          Việc bắt gió, nặn chanh, dùng rượu chà khắp người… cũng không nên áp dụng, bởi những cách này sẽ tác động mạnh đến trẻ có thể gây sặc đường thở, ngộ độc rượu.

          Nguy hiểm nhất là suy nghĩ “trẻ hết sốt có nghĩa sắp khỏi bệnh”, cần nhớ rằng, trong sốt xuất huyết, hết sốt cũng là lúc bệnh chuyển sang giai đoạn nặng hơn (lừ đừ, ói). Chữa trị sẽ gặp nhiều khó khăn và nguy cơ dẫn đến tử vong ở trẻ cao hơn.

          Xử trí đúng cách tại nhà

          Chẩn đoán bệnh sốt xuất huyết rất khó và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Vì vậy cách tốt nhất, khi thấy trẻ có biểu hiện sốt cao từ hai ngày trở lên và xuất huyết thì cha mẹ cần nghĩ ngay đến bệnh này và đưa trẻ vào bệnh viện theo dõi.

          "Tuy nhiên không phải trường hợp sốt xuất huyết nào cũng phải nhập viện. 70% các trường hợp sốt xuất huyết nhẹ có thể chăm sóc, điều trị, theo dõi tại nhà", BS Liên nói.

          Việc đầu tiên là hạ sốt cho trẻ bằng cách cho uống thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ và lau mát. Khi lau mát nên chú ý lau bằng nước ấm ở các kẽ nách, háng. Lau nhanh ở ngực, lưng vì hai nơi này dễ dẫn đến viêm phổi.

          Trẻ bị bệnh, cần được khuyến khích ăn, uống nhiều nước (nước sôi để nguội, cam, chanh, dừa…). Các bậc phụ huynh cũng nên nhớ đừng cho trẻ ăn, uống những thức ăn có màu sẫm vì khó phân biệt với màu máu khi trẻ ói hoặc đi ngoài.

          Trường hợp trẻ sốt cao dẫn đến co giật thì xử trí thế nào? BS Liên khuyên, trước hết, cha mẹ phải thật sự bình tĩnh, để trẻ nằm nghiêng trên mặt phẳng mềm, không nên cho bất cứ thứ gì vào miệng trẻ vì trẻ sẽ bị sặc. Tiếp theo là lau mát và hạ sốt, nếu áp dụng đúng trẻ sẽ hết giật sau 2 đến 5 phút.

          Luôn ở bên cạnh trẻ để theo dõi diễn biến của bệnh, có phát hiện dấu hiệu trở nặng của sốt xuất huyết không (như ói mửa nhiều, đau bụng, bứt rứt, quấy khóc, tay chân lạnh, tím, vã mồ hôi; chảy máu mũi, chảy máu chân răng, ói và đi tiêu ra máu. Lúc này cha mẹ phải cho trẻ nhập viện cấp cứu kịp thời.

          "Thủ phạm" gây bệnh sốt xuất huyết là muỗi vằn cái, thường sống trong nhà, đẻ trứng trong các dụng cụ chứa nước, vì vậy trẻ có thể bị muỗi chích vào ban ngày hoặc xẩm tối. Để phòng ngừa bệnh nên tích cực diệt muỗi, lăng quăng; ngủ mùng kể cả ban ngày.

          Việc phòng chống bệnh sốt xuất huyết không phải chỉ riêng gia đình bạn, mà cần tuyên truyền cho lối xóm, cộng đồng cùng tham gia.