TS Hồ Đình Trung,  Phó Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TƯ cho biết thêm, loại bọ xít hút máu rồi gây bệnh ngủ Chaga mới ghi nhận ở một số quốc gia ở Trung và Nam Mỹ. Nếu bị đốt, người bệnh sẽ sốt cao, tiêu chảy, buồn ngủ, khi chuyển từ thể cấp sang thể mạn, sẽ để lại hậu quả nguy hiểm. Ở Việt Nam cũng có loại bọ xít này nhưng khả năng truyền bệnh của nó là rất thấp, nếu không nói là hầu như không có. Đến thời điểm này chưa ghi nhận một trường hợp nào tại Việt Nam mắc bệnh Chaga, do nguồn lây bệnh thấp.

        “Bọ xít hút máu người là một loại trung gian truyền bệnh, nó chỉ gây bệnh khi hút máu ở nguồn mang bệnh. Nhưng ở Việt Nam không có mầm bệnh, giả sử nếu có mầm bệnh thì cũng cực kỳ ít vì thế bọ xít bị nhiễm bệnh rất nhỏ. Nguy cơ lây bệnh sang người cũng không đáng kể. Đến thời điểm này, nước ta chưa ghi nhận một trường hợp nào mắc bệnh Chaga", TS. Trung nói.

        Còn tại một số nước trên thế giới như tại khu vực Trung và Nam Mỹ, đã ghi nhận nhiều bệnh nhân mắc bệnh Chaga, bệnh về máu do bọ xít hút máu truyền. Nguy hiểm của căn bệnh này là biểu hiện bệnh muộn, thường có triệu chứng sau một đến ba tháng đầu bị đốt, biểu hiện mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu và ngủ vặt nhiều. Mầm bệnh có thể ủ trong cơ thể người và làm mất dần khả năng miễn dịch, gây các bệnh về máu như tắc nghẽn mạch máu, rung tim…

          Xuất hiện bọ xít hút máu người tại Hà Nội

        TS Lam cho biết, loại bọ xít hút máu người này thường sống ở vùng trung du. Năm 2008, ông đã thu được mẫu bọ xít hút máu người ở một số khách sạn, nhà nghỉ ở Tam Đảo, Đại Lải (Vĩnh Phúc) và Ba Vì. Tuy nhiên mới đây, các mẫu tương tự (cả ấu trùng và con trưởng thành) đã được tìm thấy tại Hà Nội, ở khu vực quận Hà Đông, Nghĩa Đô (Cầu Giấy), một khách sạn ở Gia Lâm và ở Cầu Đất... Theo TS Lam, loài bọ xít này xuất hiện tại Hà Nội, có khả năng chúng theo đồ đạc từ những người đi du lịch về và sinh sôi phát triển.

        Người dân có thể nhận biết loại côn trùng này, khi nhìn thấy nó với các biểu hiện, có màu nâu, nhỏ hơn bọ xít ở cây nhãn. Nếu thấy chúng xuất hiện trong nhà, khe tủ, dưới đệm, giường tốt nhất là dùng vải ẩm chụp lên, giữ chặt cho côn trùng chết hẳn rồi bỏ vào thùng rác. Ngoài ra cũng có thể ngăn cản sự sinh sôi, phát triển của loài côn trùng này trong nhà bằng cách vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, khô ráo, thường xuyên vệ sinh các nơi ẩm thấp như khe giường, gầm tủ, gầm giường, dưới đệm. Nhất là nhà có trẻ em, nếu em bé tè dầm, đánh đổ nước ra đệm… cần phơi phóng khô giáo sẽ phòng được nguy cơ bọ xít cũng như nhiều loại côn trùng khác, nấm mốc… sinh sôi phát triển.

        Trường hợp nặng: Sốc nhiễm độc, trụy mạch, cơ thể lạnh, tụt huyết áp, nhiễm khuẩn huyết cấp tính, rối loạn đông máu nặng, suy hô hấp, suy đa phủ tạng... hôn mê và tử vong.

         Xét nghiệm cần làm:

                - Loại mẫu bệnh phẩm: máu người bệnh, các mô, tổ chức bị tổn thương.

                - Phương pháp xét nghiệm:

                        + Phân lập liên cầu: Cấy máu, lấy khuẩn lạc nhuộm soi thấy hình ảnh liên cầu gram (+), tiếp đó quan sát hiện tượng dung huyết alpha và beta trên môi trường thạch máu cừu và ngựa.

                        + Thực hiện phản ứng kháng thể huỳnh quang phát hiện vi khuẩn tại các mô bị nhiễm.

                        + Làm phản ứng PCR là phương pháp chính xác nhất.

         Tác nhân gây bệnh

 

       - Ổ chứa: Lợn nhà, có thể cả lợn rừng, ngựa, chó, mèo và chim. Các véc-tơ có khả năng truyền bệnh bao gồm ruồi, gián, chuột.

       - Thời gian ủ bệnh: Thời gian ủ bệnh ngắn, chỉ từ vài giờ đến 3 ngày.

       - Thời kỳ lây truyền: Hiện nay chưa được biết đầy đủ. Khả năng khi lợn bị bệnh, vi khuẩn S.suis biến đổi và tăng độc tính mới lây nhiễm cho người. Chưa thấy có sự lây truyền bệnh từ người sang người.

        Phương thức lây truyền

        - Streptococcus suis có thể lây truyền qua người khi tiếp xúc với lợn bệnh hay lợn mang vi khuẩn qua các tổn thương nhỏ, trầy xước trên da của những người giết mổ, chế biến và ăn thịt lợn bệnh hay lợn mang vi khuẩn nấu không chín. Hiện nay, chưa có bằng chứng bệnh liên cầu khuẩn có thể lây trực tiếp từ người sang người.

        - Lợn mang vi khuẩn là nguồn lây nhiễm chính. Bệnh có thể truyền qua đường hô hấp, các chất bài tiết, máu của lợn bệnh, lây lan thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc lây qua kim tiêm nhiễm khuẩn. Vi khuẩn có thể vẫn có mặt ở hạch hạnh nhân của lợn sau khi đã được điều trị bằng kháng sinh penicillin. Lợn nái có thể mang vi khuẩn trong tử cung và âm đạo. Lợn có thể bị nhiễm vi khuẩn ở bất kỳ tuổi nào. Khả năng nhiễm và gây bệnh của vi khuẩn ở lợn con cao hơn ở lợn trưởng thành. Các đàn lợn con trong trạng thái chịu stress và tiếp xúc với nguồn bệnh sẽ có khả năng phát bệnh cao.

        - Phân, chất độn chuồng, các loại thức ăn và nước uống trong chuồng nuôi có thể trở thành nguồn bệnh thứ cấp. Các động vật khác có khả năng truyền bệnh bao gồm ruồi, gián, chuột.

        Tính cảm nhiễm và miễn dịch

        - Ở lợn: Có thể bị nhiễm vi khuẩn ở bất kỳ tuổi nào. Khả năng nhiễm và gây bệnh của vi khuẩn ở lợn con cao hơn ở lợn trưởng thành.

        - Ở người: Hiện nay chưa được biết đầy đủ.

        - Những người có nguy cơ nhiễm bệnh cao: người làm việc ở trại chăn nuôi lợn, người giết mổ gia súc, cán bộ thú y, người ăn tiết canh lợn hoặc ăn thịt lợn ốm chết.

          Bệnh cúm lợn là một bệnh nhiễm virut đường hô hấp cấp tính của lợn và có khả năng lây nhiễm cao. Bệnh do một trong nhiều chủng virut cúm A của lợn gây ra. Virut lây lan trong đàn lợn thông qua đường hô hấp (do hít phải các hạt nhỏ li ti bắn ra từ đường hô hấp của lợn nhiễm bệnh) hoặc qua tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp trong đàn lợn với nhau. Đã phát hiện tình trạng lợn nhiễm khuẩn không biểu hiện triệu chứng (lợn lành mang virut). Dịch ở lợn xảy ra quanh năm, ở những vùng ôn đới, tỷ lệ mắc bệnh thường cao vào mùa thu - đông. Nhiều nước trên thế giới đã triển khai tiêm vaccin cúm lợn thường xuyên cho đàn lợn.

          Phân týp cúm H1N1 là phân týp phổ biến nhất trong số các loại virut cúm ở lợn, ngoài ra các phân týp khác cũng lưu hành ở lợn như: H1N2, H3N1, H3N2. Lợn cũng có khả năng bị nhiễm virut cúm gia cầm và virut cúm thường ở người. Virut cúm lợn H3N2 đã được cho rằng có nguồn gốc từ virut cúm từ người lây truyền sang. Đôi khi lợn có thể bị nhiễm nhiều loại virut cúm trong cùng một thời điểm (cúm lợn, cúm người, cúm gia cầm...), điều này sẽ tạo điều kiện cho việc trao đổi vật liệu di truyền giữa các loại virut cúm với nhau trong cơ thể lợn, và kết quả sẽ xuất hiện một loại virut cúm mới có chứa vật liệu di truyền từ nhiều loại virut khác nhau. Mặc dù virut cúm lợn thường chỉ gây nhiễm đặc hiệu cho lợn, tuy nhiên trong một điều kiện nào đó nó có thể vượt qua hàng rào loài để gây bệnh cho người.

          Virut cúm lợn có ảnh hưởng gì đến sức khỏe con người?

          Những vụ dịch và những trường hợp mắc bệnh cúm lợn tản phát ở người đã từng được ghi nhận trên thế giới. Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm lợn ở người nhìn chung tương tự như bệnh cúm thường ở người với những biểu hiện lâm sàng rất rộng, từ nhiễm trùng không triệu chứng tới viêm phổi nặng và tử vong. Do biểu hiện lâm sàng của bệnh cúm lợn ở người rất giống với bệnh cúm thông thường và những bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác, nên phần lớn các ca bệnh cúm lợn ở người được xác định một cách tình cờ thông qua hệ thống giám sát cúm thường xuyên. Những trường hợp cúm lợn ở người nhẹ hoặc không triệu chứng thường không được ghi nhận và báo cáo, do vậy mức độ ảnh hưởng thực sự của cúm lợn đến sức khỏe con người chưa được đánh giá đầy đủ.

          Bệnh cúm lợn được lây truyền sang người như thế nào?

          Thông thường, người bị nhiễm virut là do tiếp xúc với lợn bị bệnh. Tuy nhiên, một số trường hợp không phát hiện được tiền sử phơi nhiễm giữa người bị bệnh với lợn hoặc với môi trường liên quan đến lợn. Lây truyền người - người trong bệnh cúm lợn ở người cũng đã xảy ra ở một số trường hợp trong quá khứ, tuy nhiên thường chỉ hạn chế ở những người tiếp xúc gần gũi với nhau.

Virut cúm A H1N1.

          Có an toàn khi ăn thịt lợn và các sản phẩm từ lợn không?

          Câu trả lời là an toàn. Vì nếu thịt lợn và các sản phẩm từ lợn được chế biến và đun nấu đúng cách thì cúm lợn không có khả năng lây truyền sang người do virut cúm lợn bị giết chết ở 70oC.

          Dịch cúm ở lợn đã xảy ra ở những nước nào?

          Từ năm 2007 đến nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ghi nhận các ca cúm lợn ở người tại Mỹ và Tây Ban Nha.

          Do bệnh cúm lợn là bệnh không bắt buộc phải báo cáo cho Tổ chức Thú y Quốc tế, chính vì vậy phân bố quốc tế của bệnh cúm lợn vẫn chưa được xác định đầy đủ. Bệnh cúm ở lợn được cho là lưu hành ở Mỹ, ngoài ra cũng ghi nhận tại Bắc Mỹ, Nam Mỹ, châu Âu (bao gồm Vương quốc Anh, Thụy Điển, Italia), châu Phi (Kenya) và một vài vùng khác ở Đông Á (Trung Quốc, Nhật Bản).

          Liệu cúm lợn có khả năng gây đại dịch ở người không?

          Nhiều khả năng là hầu hết mọi người không có miễn dịch với virut cúm lợn, đặc biệt là những người không thường xuyên tiếp xúc với lợn. Nếu một virut cúm lợn biến đổi hoặc tái tổ hợp với các loại virut cúm khác tạo ra một chủng virut cúm mới có khả năng lây truyền từ người sang người thì nó có thể gây đại dịch. Hậu quả của đại dịch gây ra bởi virut cúm này là rất khó dự đoán, nó tùy thuộc vào độc lực của virut, tình trạng miễn dịch của cộng đồng, khả năng bảo vệ chéo của kháng thể virut cúm thường có sẵn trong cơ thể người, cũng như yếu tố cơ địa của từng cá thể. Virut cúm lợn có thể tái tổ hợp với virut cúm thường ở người để biến đổi thành một loại virut có khả năng gây đại dịch.

          Vaccin cúm người có khả năng bảo vệ chống lại virut cúm lợn không?

          Các loại virut cúm thường biến đổi rất nhanh, do đó việc sử dụng vaccin phù hợp với các chủng virut đang lưu hành là rất quan trọng để bảo vệ người được tiêm vaccin. Chính vì vậy WHO phải phân tích và lựa chọn chủng virut để sản xuất vaccin 2 lần/năm, một lần cho mùa đông của Bắc bán cầu và một lần cho khu vực Nam bán cầu. Vaccin cúm mùa hiện tại được sản xuất dựa trên các khuyến nghị của WHO không bao gồm virut cúm lợn, chính vì vậy không biết vaccin cúm mùa hiện tại có khả năng tạo miễn dịch chéo chống lại virut cúm lợn đang lưu hành tại Mỹ và Mexico hay không. WHO đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn để đánh giá và chỉ có thể đưa ra được các khuyến nghị về vấn đề này trong thời gian tới.

          Thuốc nào để điều trị bệnh cúm lợn ở người?

          Các thuốc kháng virut hiện tại để điều trị bệnh cúm thường được cho là cũng có hiệu quả trong phòng và điều trị bệnh cúm lợn ở người. Có 2 loại thuốc kháng virut thường được sử dụng: 1) adamantanes (amantadin và remantadin), 2) Thuốc ức chế men neuraminidase (oseltamivir và zanamivir). Hầu hết những ca cúm lợn ở người được báo cáo trước đây đều khỏi hoàn toàn mà không cần điều trị gì. Qua theo dõi thấy rằng một vài chủng virut cúm đã kháng với thuốc kháng virut, điều này làm hạn chế hiệu quả trong việc phòng và điều trị bệnh cúm. Chủng virut cúm hiện tại phân lập được từ những bệnh nhân cúm lợn ở người tại Mỹ được xác định vẫn còn nhạy cảm với oseltatmivir và zanamivir nhưng đã kháng với amantadin và remantadin. Tuy nhiên, những thông tin hiện tại là chưa đủ để có thể đưa ra được khuyến nghị về việc sử dụng thuốc kháng virut trong phòng và điều trị bệnh cúm lợn ở người trong giai đoạn hiện nay. Các thầy thuốc lâm sàng phải tự đưa ra quyết định dựa vào các đánh giá về triệu chứng lâm sàng và dịch tễ học, cũng như phải cân nhắc về hiệu quả giữa cái lợi và cái hại của việc dùng thuốc kháng virut cho bệnh nhân. Đối với vụ dịch cúm lợn ở người đang xảy ra tại Mỹ và Mexico, nhà chức trách của những nước này đang khuyến nghị việc sử dụng oseltamivir hay zanamivir trong phòng và điều trị bệnh (các nước này dựa vào phân tích tính nhạy cảm của virut đối với các thuốc trên tại thời điểm hiện tại).

          Bạn nên làm gì nếu thường xuyên phải tiếp xúc với lợn?

          Phần lớn người bị mắc bệnh là do tiếp xúc gần gũi với lợn bị bệnh. Chính vì vậy cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc giữa người với lợn ốm. Tuyệt đối không giết mổ, chế biến hay tiêu thụ lợn ốm, chết. Cần báo cho cơ quan thú y ngay tình trạng lợn ốm, chết để xác định nguyên nhân và có biện pháp xử lý tiêu hủy lợn ốm, chết đúng quy định.

          Vấn đề vệ sinh và phòng hộ cá nhân là rất quan trọng đối với những người có tiếp xúc với lợn, đặc biệt trong quá trình giết mổ và chế biến sau giết mổ (đeo khẩu trang, kính, mũ, găng tay, đi ủng và mặc quần áo bảo hộ).

          Cúm lợn không có khả năng lây truyền sang người qua đường ăn uống nếu thịt lợn và các sản phẩm từ lợn được chế biến và nấu đúng cách vì virut cúm lợn sẽ bị giết chết ở 70oC.

          Nếu trong nhà có một người nghi mắc bệnh cần thông báo ngay cho cơ quan y tế gần nhất.

          Trong khi chờ đợi sự giúp đỡ của cơ quan y tế, cần:

          Cách ly người bệnh tại một khu vực nhất định trong nhà. Nếu phải tiếp xúc, cần đeo khẩu trang bịt kín miệng và mũi, giữ khoảng cách tối thiểu hơn 1m; người bệnh cần đeo khẩu trang bịt kín miệng và mũi; rửa tay kỹ bằng xà phòng với nước sạch sau mỗi lần tiếp xúc với bệnh nhân; tăng cường thông khí trong khu vực nhà có bệnh nhân bằng cách mở các cửa ra vào và cửa sổ; thường xuyên lau nền nhà, tay nắm cửa và bề mặt các đồ vật trong nhà bằng các chất tẩy rửa thông thường.

          Phải làm gì khi nghi bị mắc bệnh cúm lợn?

         * Sốt cao, đau đầu và cứng cổ là những triệu chứng thông thường của viêm màng não của bất kỳ trẻ trên 2 tuổi. Những triệu chứng này có thể tiến triển trong nhiều giờ hoặc có thể kéo dài 1- 2 ngày. Những triệu chứng khác có thể bao gồm buồn nôn, nôn ói, cảm thấy khó chịu khi thấy ánh sáng, mơ hồ và buồn ngủ. Ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi, triệu chứng cổ điển của sốt, đau đầu và cứng cổ có thể không có hoặc khó phát hiện. Trẻ nhỏ bị viêm màng não có thể biểu hiện chậm chạp hoặc không sinh động, có nôn ói, bứt rức, hoặc là ăn, bú kém. Khi bệnh tiến triển, bệnh nhân ở bất cứ độ tuổi nào cũng có thể bị co giật.

         * Viêm màng não do vi trùng có lây không? Một số dạng viêm màng não do vi trùng thì lây. Vi trùng có thể chủ yếu lây từ người này sang người khác qua sự  tống xuất của dịch họng và dịch hô hấp. Điều này xảy ra qua việc ho, hôn nhau, hoặc là nhảy mũi. Một số vi trùng gây ra viêm màng não lây lan cho người khác do có tiếp xúc gần hoặc là tiếp cận lâu ngày với bệnh nhân viêm màng não do Neisseria menigitidis (viêm não mô cầu) hoặc Hib.

         * Có vaccine ngừa viêm màng não do vi trùng không? Có vaccine ngừa Hib, ngừa một số loại của N.menigitidis và nhiều loại của Streptococcus pneumoniae. Các vaccine này an toàn và có hiệu quả cao.

         * Viêm màng não do siêu vi là gì? Viêm màng não là tình trạng viêm màng bao phủ não và tủy sống. Nhiễm siêu vi là nguyên nhân thường nhất của viêm màng não, nhiễm vi trùng là nguyên nhân thứ hai. Những cái khác, những nguyên nhân ít gặp hơn của viêm màng não là do nấm, ký sinh và những nguyên nhân không gây viêm bao gồm những thứ có liên quan đến thuốc.

          * Có phải viêm màng não do siêu vi là một bệnh nghiêm trọng không?  Viêm màng não do virus thì nghiêm trọng nhưng hiếm khi gây tử vong ở những người có hệ miễn dịch bình thường. Thông thường, triệu chứng kéo dài 7 - 10 ngày và bệnh nhân khỏi hoàn toàn. Trái lại, viêm màng não do vi trùng có thể rất nghiêm trọng và có thể gây nên khuyết tật hoặc tử vong nếu không được điều trị sớm. Thông thường, triệu chứng của viêm màng não do siêu vi và viêm màng não do vi trùng thì giống nhau. Vì đặc điểm này, nếu bạn nghĩ con bạn bị viêm màng não, hãy đi khám bệnh càng sớm càng tốt.

         * Cái gì gây nên viêm màng não siêu vi? Nhiễm các loại siêu vi khác nhau có thể đưa đến viêm màng não do virus. Dấu hiệu và triệu chứng của viêm màng não do siêu vi  có thể xuất hiện nhanh chóng hoặc cũng có thể sau vài ngày , thường là sau khi bị cảm lạnh hoặc là chảy mũi, tiêu chảy, nôn ói, hoặc những dấu hiệu khác của lây nhiễm biểu hiện ra.

          Trong và sau mưa, lũ, lụt, vô số vi sinh vật (cả loại gây bệnh và không gây bệnh) từ đất, bụi, rác, chất thải... hòa vào dòng nước, làm ô nhiễm môi trường và lây lan bệnh tật. Thực tế đã chứng minh rằng ở các vùng, miền sau mưa, lũ, lụt, bệnh về đường ruột thường tăng lên một cách đáng kể và có nguy cơ làm lây lan mầm bệnh tạo thành dịch nguy hiểm.

Vệ sinh nhà cửa sau lũ giảm nguy cơ bệnh tật.