Thời tiết











  Hỏi đáp về dịch bệnh: Cúm gia cầm A H5N1

BỘ Y TẾ

--------

Số: 474/TB-BYT

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

-----------------------------------

                Hà Nội, ngày 31 tháng 5 năm 2007

  

THÔNG BÁO

Ban Chỉ đạo quốc gia phòng, chống đại dịch cúm ở người

về tình hình dịch cúm A (H5N1) và các biện pháp phòng chống dịch

-----------------------------------------------

           Theo thông báo của Tổ chức Sức khoẻ động vật thế giới, dịch cúm gia cầm tiếp tục diễn biến phức tạp. Tính từ đầu năm 2007 đến nay, dịch cúm gia cầm liên tiếp được ghi nhận tại 17 quốc gia thuộc các Châu lục.các vụ dịch được ghi nhận rải rác tại tất cả các tháng trong năm.

Tổ chức Y tế thế giới thông báo, từ đầu năm 2007 đến nay, dịch cúm A (H5N1) trên người được phát hiện ở 06 quốc gia trên thế giới. Tính từ tháng 11/2003 đến nay, trên thế giới đã ghi nhận 307 trường hợp mắc và 186 trường hợp tử vong do cúm A (H5N1) tại 12 quốc gia, bao gồm: Azerbaijan, Căm pu chia, Trung Quốc, Djibouti, Ai Cập, Inđônêxia, I rắc, Lào, Nigêria, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam.

            Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm đang diễn biến hết sức phức tạp. từ đầu tháng 5/2007 đến nay, dịch cúm gia cầm đã tái phát tại 21xã/phường; 17 huyện/thị thuộc 09 tỉnh/thành phố: Nam Định, Nghệ An, Quảng Ninh, Sơn La, Bắc Giang, Hải Phòng, Ninh Bình, Cần Thơ và Đồng Tháp.

            Dịch cúm A (H5N1) trên người sau 17 tháng được khống chế kể từ tháng 11/2005. Tuy nhiên đến nay, Việt Namđã ghi nhận thêm 01 trường hợp mắc mới cúm A (H5): Bệnh nhân nam; 29 tuổi tại tỉnh Vĩnh Phúc; khởi phát bệnh ngày 10/5/2007; nhập viện ngày 15/5/2007; kết quả xét nghiệm bằng kỹ thuật RT PCR ngày 20/5/2007 tại Viện Vệ sinh dịch Trung ương khẳng định dương tính với vi rút cúm A (H5).

Như vậy, tính từ trường hợp mắc đầu tiên tại Việt Nam (26/12/2003) đến nay đã ghi nhận 94 trường hợp mắc cúm A (H5N1/H5) tại 32 tỉnh/thành phố, trong đó có 42 trường hợp tử vong.

  Trước diễn biến phức tạp của dịch cúm gia cầm và nguy cơ bùng phát của dịch cúm A (H5N1) trên người, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công văn số 645/TTg-NN ngày 24/5/2007 về chỉ đạo phòng, chống dịch cúm gia cầm, Bộ Y tế – Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia phòng, chống đại dịch cúm ở người thông báo các biện pháp cấp bách ngăn chặn dịch cúm A (H5N1) bùng phát như sau:

1. Ban chỉ đạo phòng, chống đại dịch cúm ở người các cấp chỉ đạo các ban ngành, đoàn thể khẩn trương kiểm tra, hướng dẫn việc tổ chức, thực hiện giám sát chặt chẽ tới hộ gia đình, phát hiện sớm các ổ dịch gia cầm, các trường hợp mắc cúm A (H5N1) ở người, cách ly kịp thời và xử lý triệt để, không để dịch bùng phát và lan rộng.

2. Uỷ ban nhân dân các tỉnh/thành phố chỉ đạo các đơn vị thuộc ngành Y tế, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn dự trữ đủ hoá chất khử khuẩn, thiết bị, vật tư chuyên dụng phòng chống dịch và sẵn sàng cung cấp cho địa phương xử lý triệt để các ổ dịch cúm gia cầm, không để lây lan sang người.

3. Ngành Y tế tiếp tục tăng cường công tác giám sát bệnh nhân nghi ngờ tại tất cả các bệnh viện, sẵn sàng thu dung, cách ly điều trị, hạn chế tử vong khi có dịch xảy ra. Hệ thống Y tế dự phòng, kiểm dịch y tế biên giới chuẩn bị sẵn sàng cơ sở vật chất, trang thiết bị, kỹ thuật thuốc men cho các cơ sở đảm bảo kịp thời khoanh vùng, xử lý ổ dịch, không để dịch lan rộng.

4. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Thương mại, Bộ Công an, Tổng cục Hải quan, Uỷ ban nhân dân các tỉnh biên giới phối hợp kiểm soát chặt chẽ việc nhập khẩu, mua bán, vận chuyển sản phẩm gia cầm, gia cầm tại các cửa khẩu biên giới.

5. Bộ Văn hoá Thông tin chỉ đạo các cơ quan thông tin đại chúng Trung ương và địa phương tăng cường công tác thông tin, giáo dục truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng cho nhân dân để cảnh báo nguy cơ tái phát dịch cúm, các biện pháp phát hiện sớm dịch cúm ở gia cầm, các trường hợp mắc bệnh ở người và giúp người dân chủ động phòng chống dịch bệnh./.
 

 

BỘ TRƯỞNG

TRƯỞNG BAN CHỈ ĐẠO QUỐC GIA PHÒNG, CHỐNG ĐẠI DỊCH CÚM Ở NGƯỜI

 

Trần Thị Trung Chiến


 
 

          Liên quan đến loại virus cúm gia cầm mới (H7N9) đang khiến dư luận lo lắng, ngày 3-4, Bộ Y tế cho biết, Việt Nam hoàn toàn có thể xét nghiệm bệnh phẩm để xác định sớm người bệnh mang virus này. Bộ Y tế cũng cảnh báo người dân nếu có biểu hiện ho, sốt, viêm phổi bất thường… thì cần đi khám sớm để được chẩn đoán.
 
          Trao đổi với báo chí, PGS.TS Phan Trọng Lân, Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế cho biết, từ năm 2003, cúm A/H5N1 đã lây sang hơn 600 người trong đó hơn 370 người tử vong, tỷ lệ tử vong lên đến 60%. Còn đối với chủng virus H7N9, WHO khẳng định đây là lần đầu tiên chủng virus cúm gia cầm mới này lây sang người được phát hiện trên thế giới. Mặc dù trong 9 người mắc có đến 3 người tử vong, tuy nhiên cần phải có nghiên cứu sâu hơn để đo được độc lực của chủng virus này ở mức nào. Vì thế, người dân cần đề cao cảnh giác, không nên sử dụng gia cầm không rõ nguồn gốc, nếu phát hiện gia cầm chết bất thường phải báo ngay cho cán bộ thú y để kiểm soát. 
 
          TS. Trần Như Dương, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, hiện nay, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương có đầy đủ nhân lực, phương tiện máy móc, các sinh phẩm chẩn đoán cúm A/H7N9 và sẵn sàng tiếp nhận bệnh phẩm xét nghiệm nếu có ca bệnh nghi ngờ. TS. Dương khuyến cáo, để phòng lây nhiễm chủng cúm này, người dân cần thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, thực hiện các nguyên tắc đảm bảo ATVSTP. Hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện mắc bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp, tránh đưa tay lên mũi và miệng, làm thông thoáng nơi ở và nơi làm việc, thường xuyên lau chùi bề mặt, dụng cụ đồ vật quanh người bệnh bằng các chẩt tẩy rửa thông thường. Đồng thời nâng cao sức khỏe bằng việc ăn uống, nghỉ ngơi và tập luyện thể thao hợp lý.
 
           Đặc biệt, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cảnh báo mạnh mẽ người dân không vận chuyển, buôn bán, sử dụng động vật (lợn, gia cầm) ốm, chết hoặc không rõ nguồn gốc. Trường hợp bị cúm nên đeo khẩu trang nhằm hạn chế lây truyền ra những người xung quanh...

                                                                                                                         Nguồn An ninh thủ đô
 

          Sau một thời gian tạm lắng, gần đây, tại các bệnh viện đã ghi nhận một số trường hợp mắc cúm A(H1N1), trong đó có những trường hợp bệnh nặng, dẫn đến tử vong. Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, các cơ quan chức năng và mọi người dân không nên chủ quan với các bệnh cúm, trong khi tập trung cao độ, hướng sự chú ý đến hai loại cúm A(H5N1) và A(H7N9) thì cũng không lơ là với các bệnh cúm khác, trong đó có cúm A(H1N1).
 
          Trường hợp người bệnh nam thanh niên ở Yên Bái vừa tử vong sau một tuần điều trị tích cực tại Bệnh viện Bạch Mai được xác định là do nhiễm cúm A(H1N1). Ðây là ca tử vong thứ hai do cúm A(H1N1) chỉ trong vòng hơn nửa tháng qua. Các kết quả xét nghiệm của Bệnh viện Bạch Mai cho thấy, người bệnh có các biến chứng suy hô hấp, rối loạn đông máu, suy đa tạng. Còn trường hợp tử vong do cúm A(H1N1) trước đó ở Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư cũng có những biểu hiện suy hô hấp nặng, phải đặt ống nội khí quản, thở máy; hình ảnh chụp tim phổi cho thấy người bệnh có tổn thương thâm nhiễm toàn bộ hai bên phổi.
 
          Theo các bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư, các ca tử vong do cúm phần lớn là do nhập viện muộn, khi đã có biến chứng tức ngực, suy hô hấp, viêm phổi nặng. Các bác sĩ nhấn mạnh, các chủng cúm đều tiến triển nhanh, chứ không riêng gì độc lực mạnh hay yếu, kể cả cúm A(H1N1), A(H5N1) hay cúm mùa. Riêng với cúm đại dịch 2009 là cúm A(H1N1) phần lớn là lành tính, tự khỏi, chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ diễn tiến bệnh nặng lên. Tuy nhiên không vì thế mà người dân chủ quan, khi có biểu hiện cúm nên cách ly và đến cơ sở y tế khám để được tư vấn tốt nhất. Với những ca bệnh nhẹ, người bệnh có thể tự cách ly tại nhà từ ba đến năm ngày hoặc khi hết sốt, tuy nhiên với những trường hợp nặng nên đến cơ sở y tế để được điều trị. Thuốc kháng vi-rút Tamiflu có hiệu quả tốt nhất trong ba ngày từ khi có biểu hiện bệnh. Các bác sĩ cũng khuyến cáo, cúm A(H1N1) dù được đánh giá là độc lực không cao như A(H5N1) nhưng vẫn gây nên những bệnh cảnh nặng dẫn đến tử vong và đặc biệt là có thể gây bệnh nặng ngay cả với người trẻ, được coi là có thể lực tốt.
 
          Ở nước ta hiện nay các hoạt động phòng, chống cúm A(H5N1) và A(H7N9) đang được triển khai tích cực với nhiều biện pháp cụ thể, với phương châm phòng ngừa và giám sát ở mức cao nhất. Nhưng với việc một số trường hợp mắc và tử vong do cúm A(H1N1) cho thấy trong giai đoạn này vẫn cần sự quan tâm trong công tác đối phó với căn bệnh này.
 
                                                                                                                                 Nguồn Nhân dân
 

          Trong khi dịch cúm A/H7N9 vẫn đang diễn ra rất “nóng” tại Trung Quốc, cúm A/H5N1 diễn biến phức tạp tại khu vực miền Nam thì từ đầu tháng 4 đến nay, cúm A/H1N1 lại tái xuất ở miền Bắc khiến người dân cảm thấy lo lắng.
 
Rất dễ lây lan
 
          Tại BV Bệnh nhiệt đới Trung ương, những ngày gần đây liên tục tiếp nhận các ca bệnh nhiễm cúm A/H1N1 nhập viện với biến chứng viêm phổi nặng, trong đó 2 trường hợp tử vong. Đáng chú ý, ngày càng xuất hiện những ca bệnh được nghi ngờ là lây theo “chùm ca bệnh”. Sau trường hợp của 2 chùm ca bệnh ở tỉnh Yên Bái, Thanh Hóa, mới đây nhất là chùm ca bệnh được ghi nhận ở huyện Thanh Trì. Bác sĩ Nguyễn Trung Cấp, Trưởng khoa Cấp cứu - BV Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, 2 bệnh nhân mới nhất được xác định dương tính với cúm A/H1N1 đều là nam giới, sống tại 2 xã ở huyện Thường Tín và cùng nhập viện trong tình trạng viêm phổi, suy hô hấp, huyết áp cao, suy tim cấp (1 người phải thở máy). Điều đáng chú ý là trong gia đình của 2 bệnh nhân này cũng có người mắc bệnh nhưng bệnh cảnh nhẹ hơn nên vào điều trị tại BV Nông Nghiệp.
 
          Chiều 2-5, ông Nguyễn Nhật Cảm, Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng (TTYTDP) Hà Nội xác nhận, những ổ cúm có từ 2 bệnh nhân trở lên thì đều được coi là chùm ca bệnh. So với năm trước thì hiện tại, qua giám sát trên địa bàn Hà Nội, virus cúm A/H1N1 chiếm tỷ trọng cao trong số các chủng virus cúm thông thường khác như cúm A/H3N2, cúm B. Ông Nguyễn Nhật Cảm nhấn mạnh, tuy cúm A/H1N1 đang gia tăng mạnh song chưa có gì bất thường. Do đó, với các ổ dịch, chùm ca bệnh cúm A/H1N1, ngành y tế cũng không khoanh vùng xử lý ổ dịch giống như cúm A/H5N1 mà chỉ đạo giám sát, theo dõi xem diễn tiến của nó đến đâu.
 
          GS-TS Trịnh Quân Huấn - chuyên gia cao cấp Bộ Y tế nhấn mạnh, cúm A/H1N1 tuy không lây lan qua đường hô hấp nhưng tính lây lan rất mạnh vì virus có trong nước bọt, nước mắt, nước mũi, khi bệnh nhân bị cúm ho, hắt hơi sẽ bắn các virus sang người khác hoặc qua tiếp xúc. Virus này nếu xâm nhập được vào mũi, miệng thì tiếp tục gây cúm. Vì vậy, việc phòng ngừa lây lan cúm ra cộng đồng là rất cần thiết.
 
Nhận diện sớm các loại cúm
 
          Hiện có rất nhiều dịch cúm đang có nguy cơ xâm nhập, bùng phát hoặc trỗi dậy mạnh mẽ, trong khi biểu hiện chung của hầu hết các loại cúm này đều bao gồm: sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, sổ mũi, đau họng và ho. Do đó, việc làm thế nào để phân biệt, nhận biết sớm được các loại cúm để điều trị sớm, nâng cao hiệu quả điều trị kịp, tránh nguy cơ bệnh nặng hoặc tử vong là rất cần thiết. Bác sĩ Nguyễn Hồng Hà, Phó Giám đốc BV Bệnh nhiệt đới Trung ương cho biết, các triệu chứng của cúm A/H1N1 tương tự các triệu chứng của cúm thông thường theo mùa, một số trường hợp thậm chí không có biểu hiện. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm chuyên môn, những người bị cúm A/H1N1 thường có thân nhiệt tăng rất nhanh chỉ sau một vài giờ. Ngoài ra, một trong những yếu tố quan trọng nghi ngờ mình nhiễm virus H1N1 là có đi từ vùng dịch trở về hay không hoặc trước đó có tiếp xúc với người mà sau đó được xác định là mang bệnh cúm A/H1N1. Cúm A/H1N1 dễ lây nhất trong 5 ngày đầu phát bệnh, ở trẻ em có thể kéo dài tới 10 ngày.
 
          Cũng theo bác sĩ Nguyễn Hồng Hà, mặc dù triệu chứng ban đầu của cúm khá giống nhau nhưng nhiều trường hợp nhiễm cúm gia cầm ít có các triệu chứng như sổ mũi, hắt hơi hay đau nhức cơ thể mà thay vào đó là bệnh cảnh của viêm phổi cấp như đau tức ngực dữ dội, khó thở, đau bụng, sốt cao trên 38 độ C, có thể  rét run. Các bác sĩ cũng cảnh báo khi có các biểu hiện sốt, ho, khó thở, viêm phổi hoặc hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển nhanh, người bệnh nên đến BV khám sớm để được chẩn đoán và điều trị. 
 
Xét nghiệm tất cả trường hợp viêm phổi nặng
 
          Đó là nội dung quan trọng trong thông báo ngày 2-5 của Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế về tình hình cúm A/H1N1. Theo đó, kết quả giám sát cúm trọng điểm quốc gia cho thấy phân tuýp virus cúm A/H1N1 đang chiếm tỷ lệ 46% số mẫu bệnh phẩm dương tính với virus cúm. Trước tình hình này, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tiếp tục theo dõi, phát hiện các ổ dịch, đặc biệt phát hiện sớm bệnh nhân nặng để điều trị kịp thời, hạn chế đến mức thấp nhất các trường hợp tử vong; lấy mẫu tất cả các trường hợp viêm phổi nặng để xét nghiệm xác định chủng virus gây bệnh, đồng thời nghiên cứu sự biến đổi gene của virus.

                                                                                                                           Nguồn An ninh thủ đô
 

     1- Một số khái niệm
 
     1.1- Định nghĩa về cúm
 
          - Cúm là bệnh của cơ quan hô hấp cấp tính do vi rút Influenza gây ra. Bệnh có tính lây nhiễm cao nên có nguy cơ đe dọa sức khỏe cộng đồng. Từ các vụ dịch nhỏ nhanh chóng lan tràn ra cộng đồng làm số lượng lớn dân cư bị nhiễm bệnh và có thể gây ra các biến chứng nặng như viêm phổi bội nhiễm do vi khuẩn.
 
          - Cúm gia cầm là bệnh cúm xảy ra ở gia cầm lây sang người với tỷ lệ tử vong cao. Bệnh có biểu hiện sốt, đau đầu, đau cơ, ho, đau họng có thể dẫn đến viêm phổi nặng và tử vong nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.
 
     1.2- Định nghĩa ca bệnh
 
          - Ca bệnh cúm (theo Tổ chức Y tế thế giới, được sử dụng trong giám sát HCC) có các triệu chứng sau: Sốt đột ngột trên 380C; Ho và/hoặc đau họng; Chưa có chẩn đoán nào khác.
 
          - Ca bệnh viêm phổi nặng do vi rút: Khởi phát đột ngột với sốt trên 38oC (xác định bằng cách đo nhiệt độ hoặc qua khai thác bệnh sử); Khó thở (dựa vào cảm giác của bệnh nhân hoặc các dấu hiệu thở nhanh nông, thở gắng sức hoặc đo khí máu); Hình ảnh X-quang có tổn thương đặc hiệu viêm phổi do vi rút; Không có chẩn đoán hướng đến các loại căn nguyên khác ngoài vi rút, đặc biệt là viêm phổi vi khuẩn, lao...
 
     1.3- Khái niệm về dịch cúm
 
          Vi rút cúm lây lan do tiếp xúc giữa người bệnh với người lành ở khoảng cách gần (dưới 1m), không lây ở khoảng cách xa (5-10m), không lây gián tiếp qua đồ chơi/vật dụng. Bệnh lây qua đường hô hấp, hơi thở, hắt hơi, sổ mũi, qua những hạt nước li ti chứa vi rút cúm. Các phương tiện giao thông hiện đại sẽ tạo điều kiện cho dịch cúm lan rất xa và nhanh. Dịch cúm xuất hiện đột ngột và có thể mang tính bùng nổ ở nhiều khu vực khác nhau. Có 2 loại dịch cúm là:
 
          - Dịch nhỏ: sức lan truyền hạn chế, liên quan đến biển đổi nhỏ các kháng nguyên của vi rút.
 
          - Đại dịch: lan tràn nhanh với qui mô châu lục hoặc khắp hành tinh, xảy ra khi xuất hiện sự thay đổi cơ bản về gien tạo nên một phân típ vi rút cúm mới (thường xuất hiện sau một chu kỳ 10-15 năm). Kháng nguyên bề mặt được thay thế bằng một kháng nguyên mới hoàn toàn khác biệt. Chính vì vậy toàn bộ cộng đồng chưa có miễn dịch đối với phân typ vi rút cúm mới này.
 
     2- Các giai đoạn của đại dịch
 
          Theo Tổ chức Y tế thế giới, các giai đoạn của đại dịch cúm được chia như sau:
 
Các giai đoạn của đại dịch

Các hoạt động ứng phó

(thuộc lĩnh vực sức khỏe cộng đồng)

Giai đoạn tiền đại dịch

Giai đoạn 1: Chưa phát hiện thấy phân típ vi rút cúm mới ở người và nguy cơ người bị nhiễm hoặc mắc bệnh từ vi rút của động vật là rất nhỏ

Xây dựng, tăng cường kế hoạch chuẩn bị ứng phó ở khu vực, quốc gia, toàn cầu

Giai đoạn 2: Lưu hành vi rút cúm ở động vật dẫn đến nguy cơ nhất định gây bệnh cho người.

Giảm thiểu đến mức tối đa nguy cơ lây truyền sang người.

Giai đoạn cảnh báo đại dịch

Giai đoạn 3: Xuất hiện phân típ mới gây bệnh ở người nhưng chưa lây truyền từ người sang người

Đảm bảo xác định, thông báo kịp thời và có ngay biện pháp ứng phó

Giai đoạn 4: Có sự lây nhiễm từ người sang người nhưng với tính chất khu trú địa phương

Phòng chống vi rút trong giới hạn ổ dịch nhỏ và thực hiện các biện pháp chuẩn bị ứng phó

Giai đoạn 5: Xuất hiện các ổ dịch lớn nhưng vi rút vẫn chưa có khả năng lây lan mạnh

Huy động tối đa khả năng kiểm soát để trì hoãn tốc độ lan truyền nhằm thực hiện các biện pháp ứng phó

Giai đoạn đại dịch

Giai đoạn 6: Tốc độ lây truyền tiếp tục duy trì và gia tăng khó kiểm soát ở cộng đồng

Hạn chế tới mức thấp nhất ảnh hưởng của đại dịch

 
     3- Đặc điểm dịch tễ của cúm A/H5N1
 
          Dấu hiệu về dịch tễ nhậy và đáng tin cậy nhất là các đặc điểm dịch tễ học chỉ điểm vi rút đã chuyển từ loại lây truyền kém hiệu quả, không duy trì được khả năng lây truyền qua các thế hệ sang thành loại vi rút lây truyền hiệu quả từ người sang người và duy trì được tính lây truyền qua các thế hệ. Việc phát hiện ra các chùm ca bệnh, liên quan chặt chẽ tới thời gian và địa điểm là dấu hiệu dịch tễ quan trọng nhất trong giai đoạn biến chuyển của vi rút.
 
          Trong thực tế, quá trình điều tra các chùm ca bệnh như vậy để xác định các bằng chứng lây nhiễm từ người này sang người khác là rất khó khăn vì: những người bệnh sống cùng trong một môi trường, có cùng các gia cầm nuôi, có kiểu gen giống nhau nên tính cảm nhiễm giống nhau, hoặc là sự phối hợp cả 2 yếu tố nêu trên. Kinh nghiệm cho thấy cho đến nay, các trường hợp nhiễm cúm A (H5N1) còn hiếm, thậm chí ở những khu vực vi rút xuất hiện rộng rãi ở gia cầm và được nuôi rất gần người cùng với các hộ gia đình. Tuy nhiên, gần đây có sự xuất hiện những chùm ca bệnh có kích cỡ lớn hơn. Đặc điểm dịch tễ học này có thể được giải thích bằng việc vi rút biến đổi cấu trúc, biến đổi cách lây truyền và trở nên đáp ứng tốt hơn với vật chủ người.
 
     3.1- Mầm bệnh, đường lây, sức cảm thụ của vi rút cúm A(H5N1)
 
          - Mầm bệnh: vi rút cúm A (H5N1) chủ yếu gặp ở các loại gia cầm và chim. Các loài chim di cư là vật trung gian truyền vi rút giữa các khu vực địa lý khác nhau. Không chỉ gia cầm bệnh mà các gia cầm lành cũng có thể mang vi rút. Ngoài ra, các chất thải gia cầm cũng có thể chứa vi rút cúm.
 
          - Đường lây: đã có những bằng chứng chắc chắn về đường lây truyền vi rút từ chim, gia cầm sang người. Tuy nhiên cho đến nay thì bằng chứng lây truyền vi rút từ người sang người còn chưa rõ ràng.
 
          - Sức cảm thụ: mặc dù số lượng người bị phơi nhiễm với vi rút là rất lớn nhưng số người được phát hiện nhiễm bệnh thì ít hơn nhiều lần, điều này cho thấy người bị nhiễm và phát bệnh có thể có yếu tố cơ địa đặc biệt nào đó. Những người có sẵn nền bệnh lý trầm trọng hoặc có cơ địa suy giảm miễn dịch cũng dễ dàng mắc bệnh.
 
     3.2- Tình hình cúm gia cầm ở Việt Nam
 
          - Trên gia cầm: Việt Nam là một trong số các quốc gia đầu tiên xuất hiện dịch cúm gia cầm với độc lực cao và có khả năng lây sang người. Vào thời kỳ đỉnh điểm (tháng 3/2004) của dịch, có 24% số xã và 60% số tỉnh, thành xuất hiện dịch cúm gia cầm, khoảng 17% đàn gia cầm đã chết hoặc phải tiêu hủy (tương đương 45 triệu con). Hai đợt dịch sau đó (cuối năm 2004, đầu năm 2005 và tháng 8/2005) dịch bùng phát ở mức độ nhẹ hơn. Để ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch cúm trên gia cầm, một chiến dịch tiêm phòng cấp quốc gia đã được triển khai từ tháng 10/2005 đến tháng 1/2006 tại 64 tỉnh thành. Kết quả là đã có trên 84 triệu con gà và 40 triệu con vịt đã được tiêm phòng.
 
          - Trên người: trong số những nước có dịch cúm gia cầm thì Việt Nam là nước có số người bị nhiễm bệnh và tử vong cao thứ 2 trên thế giới (sau Indonexia). Mô hình bệnh tật cho thấy các trường hợp bị nhiễm cúm gia cầm tập trung chủ yếu ở Đồng bằng sông Hồng (miền Bắc) và Đồng bằng sông Cửu Long (miền Nam), đây là những nơi phù hợp với sự phân bố của ổ dịch.
 
          - Dự báo nguy cơ đại dịch cúm: cùng với quá trình bùng phát các ổ dịch cúm A(H5N1) trên diện rộng thì số trường hợp có xác nhận nhiễm cúm ở người là tương đối cao. Điều này cảnh báo về nguy cơ có thể xảy ra đại dịch cúm ở người và dịch cúm gia cầm sẽ trở thành thảm họa cho cả cộng đồng quốc tế. Trong trường hợp dịch bệnh xảy ra, các tác động sau sẽ phụ thuộc và liên quan chặt chẽ đến nhau, cụ thể: Hậu quả của bệnh tật và tử vong; Sự ứng phó của khu vực tư nhân; Sự ứng phó của quốc gia...
 
     3.3- Nguy cơ cúm gia cầm ở Việt Nam
 
          Tại Việt Nam, bệnh cúm gia cầm vẫn là mối lo ngại thường trực. Dù đã có những biện pháp tích cực để phòng chống, tuy nhiên vi rút cúm gia cầm độc lực cao đang tiếp tục lưu truyền trong gia cầm và lây nhiễm sang người với rất nhiều lý do sau: 
 
          - Vi rút lưu hành chủ yếu trên các loài chim và thủy cầm nên rất khó kiểm soát, phát hiện.
 
          - Sự chênh lệch giá cả trên thị trường khiến một số lượng lớn gà nhập lậu từ miền Nam của Trung quốc vào Việt Nam. Những nghiên cứu gần đây cho thấy chủng vi rút cúm gia cầm mới xuất hiện ở Việt Nam là rất tương đồng với chủng vi rút đang lưu hành ở Trung Quốc.
 
          - Chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ là phổ biến và gắn với hộ gia đình. Với thói quen sinh hoạt sống ở gần đàn gia cầm nuôi tại nhà ở nông thôn và ít hiểu biết về các biện pháp khoa học kỹ thuật nên khả năng vi rút cúm gia cầm lây sang người là rất lớn.
 
          - Dịch cúm gia cầm xảy ra liên tục và việc xử lý không triệt để các ổ dịch nhỏ, lẻ khiến cho vi rút phát tán rộng ra môi trường.
 
          - Việc giết mổ gia cầm thủ công thiếu thiết bị phòng hộ nên người giết mổ dễ bị lây nhiễm bệnh.
 
          - Người buôn bán vận chuyển gia cầm tự do cũng dễ làm lây lan dịch.
 
          - Thói quen ăn gỏi, ăn tái, nhất là ăn tiết canh vịt, ngan… là rất nguy hiểm.
 
          - Những trường hợp có biểu hiện nghi ngờ mang vi rút cúm gia cầm, nhưng không có triệu chứng lâm sàng làm cho nguy cơ lây lan trong cộng đồng mà không được phát hiện là rất lớn.
 
          - Cộng đồng chưa có miễn dịch chủ động với phân típ vi rút cúm mới./
 
                                                                                                                   BS. Đặng Quốc Việt
                                                                                                      Nguồn Trung tâm Truyền thông GDSKTƯ
 
Hội Y học Dự phòng Việt Nam

Tạp chí Y học Dự phòng

Trung tâm Dịch vụ KHKT và YTDP

Tiêm chủng mở rộng QG
Quảng cáo